Bu yazıda, şema terapide kullanılan 18 şema kısaca anlatılacaktır. Söz konusu 18 şema, 5 tema (alan) altında toplanmıştır. Her tema, ilgili şemalardan önce kısaca açıklanacaktır.

Kopukluk ve Reddedilme Alanı

Bu alandaki şemalara sahipseniz, çevrenizdeki insanların güvenilebilir ve öngörülebilir olduğuna inanmakta güçlük çekersiniz. Etrafınızdaki insanlara güvenemeyeceğinizi, onlardan destek alamayacağınızı, empati ve saygı göremeyeceğinizi var sayarsınız.

Aileniz muhtemelen, soğuk ve reddedici bir tavra sahipti. Veya siz, çocukluğunuzda yalnızlık duygusunu çok yoğun olarak deneyimlediniz. Duygusal destek görmekten yoksun kalmış olabilirsiniz. Ebeveyniniz veya sizi büyüten kişiler, şu ya da bu sebeple, öngörülemez, ilgisiz veya taciz edici tutumlara sahip olmuş olabilirler.

1- Terk edilme (tutarsızlık) şeması

Bu şemaya sahipseniz, duygusal bağınız olan herhangi bir kişi ile eninde sonunda bu bağı kaybedeceğiniz beklentisi içinde olursunuz. İç dünyanızda, bütün yakın ilişkilerinizin eninde sonunda biteceğine inanırsınız. Çevrenizdeki önemli kişileri (eşinizi, partnerinizi, çocuğunuzu vb.), size destek verme ve kendilerini size adama konusunda isteksiz ve güvenilmez olarak görürsünüz. Etrafınızdaki insanlar ya ölecek ya da sizi terk edeceklerdir. Her durumda da siz yalnız kalacaksınız. Ve yalnızlık size katlanılmaz bir durum gibi gelir.

2- Kuşkuculuk (kötüye kullanılma) şeması

Kuşkuculuk şemasına sahipseniz, bir şekilde herkesin eninde sonunda sizden yararlanmaya çalışacağından emin hissedersiniz. Diğerlerinin, sizi bilinçli bir şekilde incitecekleri, kandıracakları, manipüle edecekleri ve/veya küçük düşürecekleri beklentisi içinde olursunuz. Her zaman şanssız olduğunuza inanırsınız.

3- Duygusal yoksunluk şeması

Duygusal yoksunluk şemasına sahip iseniz, duygusal ihtiyaçlarınızın karşılanmadığını veya yeterince karşılanmadığını düşünürsünüz. Bu ihtiyaçlar fiziksel bakım, empati, şefkat, korunma, arkadaşlık ve bakım ile ilgili olabilir. Duygusal yoksunluğun en yaygın üç çeşidi şunlardır:

  • Bakım alma yoksunluğu: İlgi, sıcaklık ve arkadaşlıktan yoksun kaldığınızı hissedersiniz.
  • Empati yoksunluğu: Kimsenin sizi dinlemediğini, anlamadığını ve duygularınızı paylaşmadığını düşünürsünüz.
  • Korunma yoksunluğu: Kimsenin size öğüt vermediğini ve rehberlik etmediğini hissedersiniz.

4- Kusurluluk (utanç) şeması

İçten içe eksik ve kötü olduğunuza inanırsınız. Diğer kişiler sizi daha iyi tanımaya başladıklarında , sizin bu durumunuzu da keşfedecekler ve sizi daha da fazla istemeyecekler gibi gelir size. Hiç kimsenin sizi sevilmeye değer bulmayacağını düşünürsünüz. Başka insanların sizinle ilgili düşünceleri konusunda çok fazla endişeli olursunuz. Kendi eksikliklerinize aşırı odaklanırsınız. Eksik olma ve yetersizlikle ilgili hisleriniz çoğunlukla utanç yaşamanıza yol açar. Kusurluluk algınız ve utanç duygunuz hem içsel (“olumsuz” arzu ve ihtiyaçlar), hem de dışsal (beğenilmeyen dış görünüş ve sosyal olarak yetersiz olma) özelliklerinizle ilgili olabilir.

5- Sosyal izolasyon (yabancılaşma) şeması

Bu şemanız varsa, bütün dünyadan izole olduğunuza ve herkesten farklı olup hiçbir yere uymadığınıza dair bir inancınız olur.